Fundacja rodzinna - nowe narzędzie planowania sukcesji majątku

Wprowadzenie do polskiego porządku prawnego instytucji fundacji rodzinnej stanowi przełomową zmianę w zakresie możliwości planowania sukcesji majątku rodzinnego. Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 roku o fundacji rodzinnej, która weszła w życie 22 maja 2023 roku, daje polskim przedsiębiorcom narzędzie pozwalające na zabezpieczenie majątku na przyszłe pokolenia przy jednoczesnym zachowaniu kontroli nad sposobem jego wykorzystania i ochronie przed rozdrobnieniem w wyniku dziedziczenia. Definicja i cel instytucji fundacji rodzinnej Fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów. W odróżnieniu od fundacji regulowanych ustawą z 1984 roku o fundacjach, fundacja rodzinna nie realizuje celów społecznie użytecznych, lecz służy interesom określonego kręgu osób, najczęściej członków rodziny fundatora. Jest to zatem narzędzie prywatne, a nie publiczne, służące ochronie i pomnażaniu majątku rodzinnego. Fundator, tworząc fundację rodzinną, określa w statucie zasady zarządzania majątkiem oraz reguły dystrybucji świadczeń na rzecz beneficjentów. Może to obejmować zarówno okresowe świadczenia pieniężne wypłacane beneficjentom na ich utrzymanie, jak i finansowanie edukacji, w tym opłacanie czesnego i kosztów studiów, finansowanie leczenia i rehabilitacji, utrzymanie nieruchomości służących beneficjentom do zamieszkania czy wspieranie działalności zawodowej lub gospodarczej beneficjentów. Elastyczność w kształtowaniu zasad dystrybucji świadczeń pozwala na dostosowanie funkcjonowania fundacji do indywidualnych potrzeb i wartości rodziny. Utworzenie fundacji rodzinnej i wymogi formalne Fundację rodzinną może utworzyć wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. Utworzenie następuje poprzez złożenie oświadczenia o utworzeniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim lub w testamencie. W pierwszym przypadku wymagana jest forma aktu notarialnego, w drugim wystarczająca jest forma testamentu notarialnego, własnoręcznego lub innego przewidzianego przepisami prawa spadkowego. Możliwość utworzenia fundacji rodzinnej w testamencie pozwala na zabezpieczenie majątku na wypadek śmierci fundatora. Fundacja rodzinna uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisu do rejestru fundacji rodzinnych prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, który jest jedynym sądem właściwym dla spraw związanych z rejestracją fundacji rodzinnych w całym kraju. Minimalna wartość funduszu założycielskiego wynosi 100 000 złotych i musi być wniesiona przed rejestracją fundacji. Wkład może mieć postać pieniężną lub niepieniężną, przy czym w przypadku wkładów niepieniężnych konieczna jest ich wycena. Struktura organów i zarządzanie fundacją Struktura organów fundacji rodzinnej obejmuje zarząd jako organ wykonawczy, radę nadzorczą jako organ kontrolny oraz zgromadzenie beneficjentów jako organ uchwałodawczy. Zarząd prowadzi sprawy fundacji rodzinnej i reprezentuje ją na zewnątrz, odpowiadając za realizację celów fundacji określonych w statucie. Członkami zarządu mogą być zarówno członkowie rodziny, jak i osoby spoza niej, w tym profesjonalni menedżerowie. Powołanie rady nadzorczej jest obligatoryjne tylko wtedy, gdy liczba beneficjentów przekracza dwadzieścia pięć osób, jednak fundator może przewidzieć jej powołanie również w mniejszych fundacjach. Zgromadzenie beneficjentów jest organem uchwałodawczym, którego kompetencje określa statut. Do wyłącznej kompetencji zgromadzenia należy między innymi zatwierdzenie sprawozdania finansowego fundacji rodzinnej oraz podejmowanie uchwał w innych sprawach określonych w statucie. Fundator może przyznać poszczególnym beneficjentom różne prawa, w tym różną liczbę głosów na zgromadzeniu beneficjentów, co pozwala na zróżnicowanie ich wpływu na zarządzanie fundacją. Dozwolona działalność gospodarcza fundacji Fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą wyłącznie w zakresie ściśle określonym w ustawie. Katalog dozwolonych form działalności obejmuje zbywanie mienia (o ile mienie nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia), najem, dzierżawę lub udostępnianie mienia do korzystania na innej podstawie, przystępowanie do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, nabywanie i zbywanie papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze, udzielanie pożyczek spółkom kapitałowym, w których fundacja rodzinna posiada udziały lub akcje, oraz beneficjentom, a także prowadzenie gospodarstwa rolnego. Prowadzenie działalności gospodarczej wykraczającej poza dozwolony zakres skutkuje opodatkowaniem dochodu z tej działalności stawką sankcyjną 25% zamiast zwolnienia podatkowego przysługującego fundacji rodzinnej dla działalności dozwolonej. Dlatego też przy planowaniu struktury fundacji rodzinnej istotne jest precyzyjne określenie rodzajów działalności, jakie fundacja będzie prowadzić, i zapewnienie ich zgodności z katalogiem ustawowym. Preferencje podatkowe i korzyści finansowe Fundacja rodzinna korzysta z atrakcyjnych preferencji podatkowych, które stanowią jeden z głównych argumentów za jej utworzeniem. Co do zasady, dochody fundacji rodzinnej z działalności mieszczącej się w katalogu ustawowym są zwolnione z podatku dochodowego od osób prawnych. Opodatkowanie następuje dopiero w momencie wypłaty świadczeń beneficjentom według stawki 15% pobieranej przez fundację jako płatnika. Świadczenia otrzymywane przez beneficjentów zaliczonych do tak zwanej grupy zerowej w podatku od spadków i darowizn, czyli małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę fundatora, są dodatkowo zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych. W przypadku pozostałych beneficjentów świadczenia podlegają opodatkowaniu stawką 15% PIT. Ten system podatkowy pozwala na efektywne akumulowanie majątku w ramach fundacji bez bieżącego opodatkowania, przy jednoczesnym zapewnieniu środków beneficjentom w sposób zgodny z wolą fundatora. Zalety fundacji rodzinnej i planowanie sukcesji Fundacja rodzinna oferuje szereg korzyści dla przedsiębiorców planujących sukcesję, które czynią ją atrakcyjnym narzędziem ochrony majątku rodzinnego. Przede wszystkim pozwala na oddzielenie majątku od osoby fundatora i beneficjentów, chroniąc go przed roszczeniami wierzycieli osobistych, postępowaniami egzekucyjnymi czy skutkami rozwodów beneficjentów. Umożliwia również koncentrację majątku rodzinnego w jednym podmiocie, zapobiegając jego rozdrobnieniu w wyniku podziałów spadkowych i sporów między spadkobiercami. Fundacja rodzinna daje fundatorowi szerokie możliwości kształtowania zasad zarządzania majątkiem i dystrybucji świadczeń, co pozwala na uwzględnienie indywidualnej sytuacji rodziny, preferencji fundatora oraz wartości, jakie chce przekazać następnym pokoleniom. Może na przykład uzależnić wypłatę świadczeń od ukończenia przez beneficjenta określonego wieku, zdobycia wykształcenia czy podjęcia pracy. Preferencyjne opodatkowanie zwiększa efektywność gromadzenia i pomnażania majątku rodzinnego w perspektywie wielopokoleniowej. Kancelaria PRIMES oferuje kompleksowe doradztwo w zakresie tworzenia i funkcjonowania fundacji rodzinnych, obejmujące analizę zasadności utworzenia fundacji w kontekście indywidualnej sytuacji Klienta, przygotowanie dokumentacji założycielskiej, w tym statutu i listy beneficjentów, reprezentację w postępowaniu rejestrowym, doradztwo podatkowe oraz bieżące wsparcie prawne organów fundacji.