Upadłość konsumencka - szansa na oddłużenie i nowy start

Upadłość konsumencka stanowi jeden z najskuteczniejszych instrumentów prawnych umożliwiających osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej uwolnienie się od nadmiernego zadłużenia i rozpoczęcie życia finansowego od nowa. Nowelizacja przepisów Prawa upadłościowego, która weszła w życie 24 marca 2020 roku, znacząco zliberalizowała przesłanki ogłoszenia upadłości konsumenckiej, otwierając tę ścieżkę dla szerszego kręgu dłużników i upraszczając procedurę postępowania. Istota i cel upadłości konsumenckiej Upadłość konsumencka to postępowanie sądowe prowadzone wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, które stały się niewypłacalne, czyli utraciły zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Celem postępowania jest dwojaki: z jednej strony umorzenie zobowiązań niespłaconych w toku postępowania upadłościowego, co daje dłużnikowi szansę na nowy start, z drugiej strony maksymalne zaspokojenie wierzycieli z majątku dłużnika i jego przyszłych dochodów. Po zakończeniu postępowania upadłościowego i wykonaniu planu spłaty dłużnik uzyskuje możliwość rozpoczęcia życia gospodarczego od nowa, bez obciążenia długami, których nie był w stanie spłacić. Jest to zasadnicza różnica w porównaniu z egzekucją komorniczą, która może trwać latami, a nawet dziesięcioleciami, bez perspektywy całkowitego oddłużenia, podczas gdy upadłość konsumencka oferuje konkretną perspektywę czasową zakończenia problemów finansowych. Przesłanki ogłoszenia upadłości po nowelizacji Podstawową przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika, rozumiana jako utrata zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W praktyce oznacza to sytuację, gdy dłużnik nie jest w stanie spłacać swoich długów w terminach ich wymagalności, a stan ten ma charakter trwały, a nie przejściowy. W przypadku osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej nie stosuje się domniemania niewypłacalności związanego z opóźnieniem w spłacie przekraczającym trzy miesiące, jednak znaczące opóźnienie w płatnościach jest istotnym wskaźnikiem niewypłacalności. Po nowelizacji przepisów sąd nie bada już na etapie ogłoszenia upadłości, czy dłużnik doprowadził do niewypłacalności umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Okoliczności te są badane dopiero na etapie ustalania planu spłaty wierzycieli i mogą wpłynąć na jego długość, nie stanowią jednak przeszkody do ogłoszenia upadłości. Ta fundamentalna zmiana otworzyła drogę do oddłużenia osobom, które wcześniej były pozbawione tej możliwości z powodu negatywnej oceny przyczyn powstania zadłużenia. Wniosek o ogłoszenie upadłości i wymagane dokumenty Wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej składa się na urzędowym formularzu do sądu rejonowego, wydziału gospodarczego do spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych, właściwego dla miejsca zamieszkania dłużnika. Do wniosku należy dołączyć aktualny i zupełny wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników obejmujący nieruchomości, pojazdy, oszczędności, udziały w spółkach i inne wartościowe przedmioty. Ponadto wymagany jest spis wierzycieli z podaniem ich adresów i wysokości wierzytelności każdego z nich wraz z terminem zapłaty, spis wierzytelności spornych oraz lista zabezpieczeń ustanowionych na majątku dłużnika, takich jak hipoteki czy zastawy. Opłata sądowa od wniosku o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wynosi 30 złotych, co jest kwotą symboliczną mającą zapewnić dostępność postępowania dla osób w trudnej sytuacji finansowej. Dłużnik nieposiadający środków na pokrycie kosztów postępowania może wnioskować o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, który będzie reprezentował jego interesy w toku całego postępowania. Przebieg postępowania upadłościowego Po ogłoszeniu upadłości syndyk, wyznaczony przez sąd spośród osób posiadających licencję doradcy restrukturyzacyjnego, obejmuje majątek dłużnika i prowadzi jego likwidację. Dłużnik jest zobowiązany do wydania syndykowi całego majątku wchodzącego w skład masy upadłości, dokumentów dotyczących majątku i działalności oraz do udzielania wszelkich potrzebnych wyjaśnień. Współpraca z syndykiem jest obowiązkiem dłużnika, a jej brak może skutkować umorzeniem postępowania. Wierzyciele zgłaszają swoje wierzytelności syndykowi w terminie wyznaczonym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości. Syndyk weryfikuje zgłoszenia i sporządza listę wierzytelności stanowiącą podstawę podziału funduszy uzyskanych z likwidacji majątku. Po wykonaniu ostatecznego planu podziału lub stwierdzeniu, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania, sąd przystępuje do ustalenia planu spłaty wierzycieli. Plan spłaty wierzycieli i jego wykonywanie Plan spłaty wierzycieli określa okres, w jakim dłużnik będzie spłacał zobowiązania niespłacone w toku postępowania upadłościowego, oraz wysokość miesięcznych spłat na rzecz poszczególnych wierzycieli. Standardowy okres planu spłaty wynosi 36 miesięcy. Okres ten może zostać przedłużony do maksymalnie 84 miesięcy, czyli siedmiu lat, w przypadku dłużników, którzy doprowadzili do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększyli jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, na przykład poprzez zaciąganie zobowiązań bez realnej możliwości ich spłaty. W okresie wykonywania planu spłaty dłużnik jest zobowiązany do dokonywania przewidzianych w planie spłat w ustalonych terminach oraz do składania sądowi corocznych sprawozdań z jego wykonania, zawierających informacje o sytuacji majątkowej i dochodowej. Dłużnik nie może dokonywać czynności prawnych mogących pogorszyć jego zdolność do wykonywania planu spłaty, przekraczających zwykły zarząd majątkiem, bez zgody sądu. W przypadku istotnej zmiany sytuacji majątkowej lub osobistej dłużnika, zarówno on, jak i wierzyciele mogą wnioskować o zmianę planu spłaty. Umorzenie zobowiązań i nowy start Po wykonaniu planu spłaty sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu spłaty i umorzeniu zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonanych w wyniku wykonania planu spłaty. Z kolei w przypadku dłużników trwale niezdolnych do dokonywania jakichkolwiek spłat z powodu osobistych okoliczności, takich jak ciężka choroba, niepełnosprawność czy podeszły wiek, sąd może umorzyć zobowiązania bez ustalania planu spłaty lub warunkowo na okres pięciu lat z możliwością ostatecznego umorzenia. Umorzeniu nie podlegają jednak niektóre kategorie zobowiązań wymienione w ustawie, w tym zobowiązania alimentacyjne, zobowiązania wynikające z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa oraz zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił we wniosku o ogłoszenie upadłości. Umorzenie pozostałych zobowiązań oznacza definitywne zwolnienie dłużnika z obowiązku ich spłaty, a wierzyciele tracą możliwość dochodzenia umorzonych wierzytelności. Kancelaria PRIMES oferuje kompleksowe wsparcie w sprawach dotyczących upadłości konsumenckiej, obejmujące analizę sytuacji finansowej dłużnika i ocenę szans na oddłużenie, przygotowanie wniosku o ogłoszenie upadłości wraz z wymaganą dokumentacją, reprezentację w postępowaniu upadłościowym przed sądem i w kontaktach z syndykiem oraz doradztwo w zakresie wykonywania planu spłaty.